Dağınıklıkla yaratıcılık arasında doğrusal bir ilişki var

Çocuğunuz dağınık mı? Bu dağınıklık odasıyla mı sınırlı, okulda da böyle mi? Sürekli uyarmak yerine yapabileceklerinizi çocuk psikiyatrlarına sorduk: “Örnek olun. Yetersiz hissettirmeyin, net sınırlar koyun, ayrıca unutmayın ‘evi dağıtma’ derken yaratıcılığını engelliyorsunuz!”

Çocuklu evin dağınık olması normal mi?

Prof. Özgür Öner: Dağınıklık, göreceli bir durum. Çocukların oyun oynarken etrafı dağıtması normaldir. Ancak onlardan beklenen, yaş ve gelişim düzeylerine göre etrafı toplamaya yardımcı olmalarıdır.

Prof. Eyüp Sabri Ercan: Dağınık olmaması anormal olurdu... Özellikle ev hanımı olan annelerin kâbusu çocukların etrafı dağıtmaları. Bu konuda küçüklükten itibaren uyarı alan çocuk, bir süre sonra zaten bunları duymamaya başlar ve önemsemez. Bu durumu gören anne daha da sinirlenir. Sonrası kavgalar...

Anneler “Evi dağıtma!” diyerek neyi engelliyorlar?

Prof. Eyüp Sabri Ercan: Yaratıcılığını... Çünkü evi dağıtan çocuk, hayal dünyasında oyunlar oynar, yaratıcılığını geliştirir. Dağınıklıkla çocukların yaratıcılıkları arasında doğrusal bir ilişki vardır.

Dikkat eksikliği belirtisi de olabilir

Yaratıcılığını köreltmeden orta yol bulunabilir mi?

Prof. Eyüp Sabri Ercan: Gelişimini etkilemeden sınırlar çizerek yönlendirebilirsiniz. Neyin derli toplu, neyin orta düzeyde idare eder veya neyin dağınıklık anlamına geldiğini anlamayabilirler. Bu durumda örnekler verebilirsiniz. Örneğin; “Odanı istediğin şekilde düzenleyerek kullanabilirsin ama lütfen eşyalarını salona getirme. Burası ortak kullanım alanımız. Ben de odamı istediğim düzende kullanıyorum” şeklindeki konuşmalarla hem çocuğun yaratıcılığını engellememiş oluruz hem de özel alan kullanımını öğreterek doğru yönlendirmiş oluruz. Ancak eleştirmeyin, yetersizliğini vurgulamayın.

Dağınıklığın artıları, eksileri neler?

Prof. Eyüp Sabri Ercan: Dağınıklığını nasıl toplayacağını öğrenen çocuk, öncelik planlamasını yapmayı ve organize olmayı öğrenir. Kısacası, dağıtmadan toplamayı öğrenemez. Bu nedenle dağınıklığı olumsuz bir durum olarak görmemeli, çocuğun ihtiyaçlarına ve çevreyi keşfetme arzusuna uygun sağlıklı yaklaşımlar geliştirmeye odaklanmalıyız. 

Anne-babalara önerileriniz neler?

Prof. Eyüp Sabri Ercan: Çocuklara sürekli aynı cümleler söylenmemeli, bu onları mutsuzluğa sürükler. Çocuklardan bizim kadar hızlı olmalarını bekleyemeyiz. Yapamadıkları durumlarda nedenini birlikte araştırmak ve gerçekten çocuğunuzu dinlemek önemlidir. Elbette iyi bir model olmak da çok önemli.

Makul, anlamlı, tutarlı ve anlaşılabilir kurallar

Prof. Özgür Öner: Öncelikle dağınıklığın sebebini araştırmalılar. Dağınıklık evin içinde mi, yoksa hayatın her alanında mı? Eğer çocuk her yerde aşırı dağınıksa bu dikkat eksikliği veya hiperaktivite gibi diğer sorunlarla beraberlik gösterebilir. Eğer sadece evdeyse sınır koymayla ilgili bir sorun olabilir. Bu durumda çocuğa yaşına ve gelişimine uygun beklenti düzeyinde ve anlayabileceği bir şekilde etrafın neden toplu olmasının daha iyi olacağı açıklanmalı, bunu nasıl yapabileceği ona gösterilmeli ve sonra da yaptığı olumlu uygulamalar pekiştirilmelidir. Önemli olan koyduğunuz kuralın, makul, anlamlı, anlaşılabilir olması ve tutarlı olarak uygulanmasıdır.